|
|
BAŞKA SANATÇILARI DEĞERLENDİRİŞİ
Halide Edip Adıvar (1884-1964)
"Halide Edip'in eserlerini hem kronolojik, hem de ideolojik sırayla üçe ayırmak mümkün.
"1. Harap Mabetler devri.
"2. En kuvvetli verimini Mevud Hüküm romanında veren devre (Ateşten Gömlek de geçit olarak dahil).
"3. Sinekli Bakkal ve son romanları.
"Birinci devrede hâkim muhteva [içerik], mazi hasreti, lirik ve mistik felsefi idealizmdir.
"İkinci devrede hâkim unsur cinsiyet kavgasıdır. Kadın erkek cinsleri birbirine düşman iki kutuptur.
"Üçüncü devrede kendi bakımından sosyal meseleler ön plana gelir.
"Fakat birinci devrede ikinci devrenin rüşeymleri [oğulcukları] mevcut olduğu gibi, ikinci devrede de üçüncünün belki muhteva bakımından ayrı, fakat sosyal meselelerle alaka bakımından var olan rüşeymlerini görürüz. Yani birinci devrede kadın erkek cinslerinin kavgasını (?!) tohum halinde görürüz. İkinci devrede bu tohum hâkim unsurdur. Fakat aynı zamanda Turancı Halide Edip'te, milliyetçi ve mazisever Halide Edip de vardır. Üçüncü devrede kadın erkek cinsiyet kavgası arka plana geçmiş, onun yerine, Turancı, şoven, milliyetçi değil, fakat maziseverliği baki, ıslahatçı, demokrat, Gandi'ci Halide Edip sosyal meseleyi bu bakımdan birinci plana almıştır... Ha şunu da söyleyeyim, hatta ikinci devrenin en bariz eseri olan Mevud Hüküm'de dahi bütün kadın erkek cinsi düşmanlığının arasında, ıslahatçı, halkçı bir doktora ve fikirlere rastlarız. Yani hülasa edecek olursak, Halide Edip'te cinsiyet düşmanlığı ikinci devrede azami inkişafını bulduktan sonra bugün moloz, bekaya, 'teressübat' olarak görülür, romanın bir sosyal tezi olması, sosyal bir davayı gütmesi ise bugün birinci planda hâkim unsur halindedir ki, bu unsur ilk devreden itibaren bazı değişikliklere uğrayarak mütemadiyen inkişaf etmiştir."
|